Ostatni odcinek Via Francigena prowadzi z Viterbo przez Vetrallę, Sutri, Campagnano di Roma i La Stortę do Placu św. Piotra. To około 112 km w pięciu etapach pieszych po 19-24 km, przez lasy Monti Cimini, wąwozy tufowe, park Veio i wzgórze Monte Mario. Odcinek jest dłuższy niż wymagane minimum 100 km, więc pozwala ubiegać się w Rzymie o Testimonium.
Najczęściej wybierane okresy to wiosna (kwiecień-czerwiec) i wczesna jesień; latem odcinki bez cienia i bez źródeł wody są wymagające. Potrzebna jest credenziale (paszport pielgrzyma), wydawana m.in. przez Europejskie Stowarzyszenie Via Francigena i bractwa pielgrzymie; pieczątki zbiera się w kościołach, schroniskach i noclegach po drodze. Testimonium wydaje punkt przyjęć pielgrzymów przy Bazylice św. Piotra po okazaniu credenziale potwierdzającej przejście co najmniej ostatnich 100 km pieszo (lub 200 km rowerem); godziny pracy warto sprawdzić przed przyjazdem. Noclegi: schroniska parafialne i pielgrzymie (m.in. w Formello), pensjonaty i B&B; w sezonie warto rezerwować. Szlak oznakowany jest dwukierunkowo. Wodę należy uzupełniać w miejscowościach pośrednich (Capranica, Monterosi, Monte Gelato, Formello, Isola Farnese). Ostatni dzień zaczyna się chodnikiem wzdłuż ruchliwej Via Cassia. Do Viterbo dojeżdża się pociągiem z Rzymu.
This is a Bratnio editorial guide: a stage-by-stage route description based on guidebooks, pilgrimage programmes and official websites. It is not a record of any one person's journey. Check dates and details with the organiser before you go.
The route appears once the pilgrim starts recording in the app.
Pilgrimage agenda
1
Stage 1 · 21,9 km
Viterbo - Vetralla
Viterbo, Piazza del Sacrario
Redakcja Bratnio · 10/26/26, 7:15 AM
Etap zaczyna się na Piazza del Sacrario w średniowiecznym centrum Viterbo, dawnym mieście papieskim. Trasa prowadzi obok Piazza del Plebiscito i Palazzo dei Priori ku murom miejskim i opuszcza miasto przez Porta Romana. Za Porta San Biele i Via della Grotticella szlak wspina się w stronę Strada Roncone, przez lasy kasztanowe i dębowe. Pierwszym ważnym punktem jest San Martino al Cimino z XIII-wie…
Na tym etapie pielgrzym wchodzi zaraz za Vetrallą w gęsty las, a pierwszym punktem odpoczynku jest niewielki kościółek Madonna di Loreto. Dalej trasa przecina rozległe plantacje leszczyny, typowe dla rejonu Monti Cimini, i mija okazałe stare dęby. Wśród pól stoją ruiny dawnego klasztoru zwane Torri d'Orlando. Jedynym miejscem z wodą i zaopatrzeniem po drodze jest Capranica ze zwartym historycznym…
Z Sutri trasa prowadzi drogami polnymi i ścieżkami gruntowymi w stronę Monterosi, gdzie warto uzupełnić wodę. Środkowa część etapu jest odludna. Szlak schodzi następnie do doliny rzeki Treja i dochodzi do wodospadów Monte Gelato na terenie gminy Mazzano Romano, w Parku Regionalnym Valle del Treja. Obok kaskad stoi XIX-wieczny młyn wodny i znajdują się pozostałości rzymskiej willi; to jedno z niew…
Po wyjściu z Campagnano trasa wchodzi do Parku Veio i prowadzi do sanktuarium Madonna del Sorbo, stojącego na skale nad doliną. Następnie szlak przecina dolinę Valle del Sorbo i wspina się do Formello. W historycznym centrum miasteczka stoi Palazzo Chigi, w którym działa także schronisko dla pielgrzymów. Dalej droga prowadzi przez tereny dawnych Wejów do osady Isola Farnese, a stamtąd do La Stort…
Ostatni etap zaczyna się długim odcinkiem chodnikiem wzdłuż ruchliwej Via Cassia, który wymaga ostrożności. Po przejściu nad obwodnicą Grande Raccordo Anulare szlak wchodzi do rezerwatu Insugherata, zielonego terenu na obrzeżach miasta z lasem i polanami. Następnie trasa wraca między osiedla i ulice przy Via Trionfale, a potem rozpoczyna się ostatnie podejście dnia, przez zieleń wzgórza Monte Mar…
Celem pielgrzymki jest Bazylika św. Piotra, wzniesiona nad grobem apostoła. Wejście do bazyliki jest bezpłatne i poprzedzone kontrolą bezpieczeństwa przy kolumnadzie; obowiązuje strój zakrywający ramiona i kolana, a duże plecaki trzeba zostawić w przechowalni. Pielgrzym z credenziale może tu otrzymać ostatnią pieczątkę i Testimonium, czyli dokument potwierdzający przybycie do grobu Piotra. Punkt…
Etap zaczyna się na Piazza del Sacrario w średniowiecznym centrum Viterbo, dawnym mieście papieskim. Trasa prowadzi obok Piazza del Plebiscito i Palazzo dei Priori ku murom miejskim i opuszcza miasto przez Porta Romana. Za Porta San Biele i Via della Grotticella szlak wspina się w stronę Strada Roncone, przez lasy kasztanowe i dębowe. Pierwszym ważnym punktem jest San Martino al Cimino z XIII-wiecznym opactwem cysterskim; przez wieś przechodzi się od bramy północnej do południowej. Dalej trasa biegnie łatwymi ścieżkami i spokojnymi drogami lokalnymi, z widokami na północ, w stronę Montefiascone. Zacieniony, łagodnie opadający odcinek przez lasy Monte Fogliano doprowadza do osady Tre Croci, należącej już do Vetralli. Ostatni fragment to drogi gruntowe obok stanowiska archeologicznego Foro Cassio przy dawnej Via Cassia. Etap ma około 22 km, około 515 m podejść i jest uznawany za średnio trudny; przejście zajmuje około 5,5 godziny.
Na tym etapie pielgrzym wchodzi zaraz za Vetrallą w gęsty las, a pierwszym punktem odpoczynku jest niewielki kościółek Madonna di Loreto. Dalej trasa przecina rozległe plantacje leszczyny, typowe dla rejonu Monti Cimini, i mija okazałe stare dęby. Wśród pól stoją ruiny dawnego klasztoru zwane Torri d'Orlando. Jedynym miejscem z wodą i zaopatrzeniem po drodze jest Capranica ze zwartym historycznym centrum, dlatego w cieplejszych miesiącach zapasy trzeba zaplanować z wyprzedzeniem. Etap kończy się w Sutri, mieście położonym na tufowym cyplu przy Via Cassia. Najbardziej znane zabytki to rzymski amfiteatr wykuty w całości w skale tufowej oraz kościół Madonna del Parto, również wykuty w tufie i uznawany za dawne mitreum, z freskami w przedsionku. Odcinek liczy około 24 km i około 730 m podejść; przejście zajmuje około 6 godzin.
Z Sutri trasa prowadzi drogami polnymi i ścieżkami gruntowymi w stronę Monterosi, gdzie warto uzupełnić wodę. Środkowa część etapu jest odludna. Szlak schodzi następnie do doliny rzeki Treja i dochodzi do wodospadów Monte Gelato na terenie gminy Mazzano Romano, w Parku Regionalnym Valle del Treja. Obok kaskad stoi XIX-wieczny młyn wodny i znajdują się pozostałości rzymskiej willi; to jedno z niewielu miejsc z wodą na tym odcinku. Za Monte Gelato trasa wchodzi do Parku Veio, obejmującego tereny dawnego etruskiego miasta Veje i okolicznej wsi, i kończy się w Campagnano di Roma, miasteczku położonym na wzgórzu. Etap ma około 24 km, około 530 m podejść, wysokości od około 160 do 290 m n.p.m.; przejście trwa około 6 godzin. Przy wysokich temperaturach brak cienia na fragmentach polnych bywa odczuwalny.
Po wyjściu z Campagnano trasa wchodzi do Parku Veio i prowadzi do sanktuarium Madonna del Sorbo, stojącego na skale nad doliną. Następnie szlak przecina dolinę Valle del Sorbo i wspina się do Formello. W historycznym centrum miasteczka stoi Palazzo Chigi, w którym działa także schronisko dla pielgrzymów. Dalej droga prowadzi przez tereny dawnych Wejów do osady Isola Farnese, a stamtąd do La Storty, ostatniego przystanku przed Rzymem. Woda i zaopatrzenie są dostępne tylko w Formello i Isola Farnese, nieco poza linią szlaku; woda z fontanny przy Ponte Sodo nie nadaje się do picia. Etap liczy około 23 km i ma najwięcej przewyższeń z całego odcinka, około 720 m podejść i 820 m zejść; przejście zajmuje około 6 godzin. W La Storcie znajduje się kaplica związana z tradycją wizji św. Ignacego Loyoli w drodze do Rzymu.
Ostatni etap zaczyna się długim odcinkiem chodnikiem wzdłuż ruchliwej Via Cassia, który wymaga ostrożności. Po przejściu nad obwodnicą Grande Raccordo Anulare szlak wchodzi do rezerwatu Insugherata, zielonego terenu na obrzeżach miasta z lasem i polanami. Następnie trasa wraca między osiedla i ulice przy Via Trionfale, a potem rozpoczyna się ostatnie podejście dnia, przez zieleń wzgórza Monte Mario. Z punktu widokowego, nazywanego tradycyjnie Mons Gaudii, czyli Górą Radości, pielgrzymi średniowieczni po raz pierwszy widzieli Rzym; dziś na horyzoncie widać kopułę Bazyliki św. Piotra. Z Monte Mario trasa schodzi w kierunku Watykanu i kończy się na Placu św. Piotra. Etap ma około 19 km, wysokości od około 15 do 170 m n.p.m. i zajmuje około 5 godzin. Pierwsza część dnia prowadzi przez ruch uliczny, dlatego warto wyjść wcześnie.
Redakcja BratnioSt Peter's Basilica · Public · Oct 26, 2026, 7:15 AM · PL
Celem pielgrzymki jest Bazylika św. Piotra, wzniesiona nad grobem apostoła. Wejście do bazyliki jest bezpłatne i poprzedzone kontrolą bezpieczeństwa przy kolumnadzie; obowiązuje strój zakrywający ramiona i kolana, a duże plecaki trzeba zostawić w przechowalni. Pielgrzym z credenziale może tu otrzymać ostatnią pieczątkę i Testimonium, czyli dokument potwierdzający przybycie do grobu Piotra. Punkt przyjęć pielgrzymów działa przy bazylice; zgodnie z informacjami bractw pielgrzymich warunkiem jest przejście pieszo co najmniej ostatnich 100 km szlaku (rowerem 200 km), udokumentowane pieczątkami z datami. Startując z Viterbo, oddalonego o około 112 km, pielgrzym spełnia ten warunek. Rzymskie biuro informacyjne wskazuje też biuro Opera Romana Pellegrinaggi przy Piazza Pio XII jako miejsce obsługi pielgrzymów Via Francigena. Ponieważ godziny i procedury się zmieniają, przed przybyciem warto je sprawdzić. Po zakończeniu szlaku wielu pielgrzymów odwiedza także pozostałe bazyliki papieskie Rzymu.
