Poradnik pielgrzyma
Święta Lipka - poradnik pielgrzyma
Zdjęcia: Schorle · CC BY-SA 3.0
Święta Lipka to barokowe sanktuarium maryjne na pograniczu Warmii i Mazur, słynące z ruchomych organów i krużganków pełnych fresków. Od wieków opiekują się nim jezuici. Poradnik jest dla tych, którzy chcą tu przyjechać na modlitwę, a przy okazji przeżyć jedno z najpiękniejszych wnętrz w Polsce.
Dlaczego warto
Bazylika Nawiedzenia NMP w Świętej Lipce zachwyca od pierwszego kroku na dziedziniec: żółta fasada, krużganki z narożnymi kaplicami, a w środku złoto ołtarza i malowane sklepienia. To jednak przede wszystkim miejsce modlitwy przed koronowanym obrazem Matki Bożej, do którego pielgrzymi przychodzą od średniowiecza.
Szczególne jest też położenie sanktuarium na dawnej granicy katolickiej Warmii i protestanckich Mazur. Przez wieki gromadziło ludzi różnych wyznań i dziś bywa nazywane sanktuarium Matki Jedności Chrześcijan.
Krótka historia
Według legendy więzień z Kętrzyna wyrzeźbił figurkę Maryi i zawiesił ją na lipie przy drodze do Reszla. Pierwsze pewne zapisy o kaplicy pochodzą z XV wieku. W czasie reformacji, około 1524 roku, kaplicę zniszczono, a w jej miejscu postawiono szubienicę, by odstraszyć pielgrzymów. W 1619 roku na odkrytych fundamentach wzniesiono nową kaplicę i powierzono ją jezuitom.
Obecny kościół zbudowano pod koniec XVII wieku i konsekrowano 15 sierpnia 1693 roku. Krużganki z kaplicami ukończono w 1708 roku, ołtarz główny powstał w latach 1712-1714, a freski sklepienia w 1727 roku. Słynne organy z ruchomymi figurami zbudował w latach 1719-1721 Johann Josua Mosengel z Królewca. Jezuici musieli opuścić sanktuarium w czasach pruskich i wrócili w 1932 roku. 11 sierpnia 1968 roku kardynał Stefan Wyszyński koronował obraz Matki Bożej, a Mszę celebrował kardynał Karol Wojtyła. W 1983 roku Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej, a w 2018 roku zespół uznano za Pomnik Historii.
Jak dojechać
Sanktuarium leży na Pojezierzu Mrągowskim, przy drodze między Reszlem a Kętrzynem, kilkanaście kilometrów od Kętrzyna. To dobry przystanek w drodze na Mazury.
- samochodem i autokarem: z Olsztyna przez Reszel albo z Kętrzyna; w wakacyjne weekendy miejsca parkingowe przy sanktuarium szybko się zapełniają
- komunikacją publiczną: do Kętrzyna lub Reszla, dalej autobusem regionalnym; rozkłady sprawdź u lokalnych przewoźników przed wyjazdem
- pieszo z Reszla: dawną drogą pielgrzymią z kapliczkami i starymi lipami
Kiedy przyjechać
Latem sanktuarium jest najbardziej ożywione: w ciągu dnia odbywa się kilka prezentacji organowych, a w piątkowe wieczory lipca i sierpnia festiwal Świętolipskie Wieczory Muzyczne. Poza sezonem jest ciszej i łatwiej o skupienie przed obrazem.
- lipiec i sierpień - prezentacje organowe kilka razy dziennie i koncerty wieczorne
- 11 sierpnia - rocznica koronacji obrazu z 1968 roku
- 15 sierpnia - rocznica konsekracji kościoła i uroczystość Wniebowzięcia NMP
- odpusty i pielgrzymki diecezjalne - aktualny kalendarz podaje sanktuarium
Co zobaczyć i przeżyć
- koronowany obraz Matki Bożej Świętolipskiej w ołtarzu głównym
- prezentacja organowa, w czasie której poruszają się figury, m.in. scena Zwiastowania z archaniołem Gabrielem i Maryją
- krużganki z narożnymi kaplicami i malowidłami na sklepieniach
- freski sklepienia nawy i bogato zdobiony barokowy ołtarz
- dawna droga pielgrzymia z Reszla z kapliczkami kalwaryjskimi
- jeziora Wyrbel i Dejnowa tuż obok sanktuarium
Praktycznie na miejscu
- strój: skromny; nie zwiedzaj w trakcie Mszy, a na prezentację organową przyjdź kilka minut wcześniej
- prezentacje organowe: krótkie, kilka razy dziennie w sezonie; aktualny plan sprawdź na stronie sanktuarium
- dostępność: zabytkowe wnętrze i krużganki mogą mieć progi i nierówne posadzki; osoby z ograniczoną mobilnością najlepiej zapytają sanktuarium przed przyjazdem
- grupy: Mszę i oprowadzanie warto ustalić z wyprzedzeniem z duszpasterzami sanktuarium
- godziny Mszy, otwarcia i koncertów: sprawdź na oficjalnej stronie sanktuarium, bo zmieniają się sezonowo
Nocleg i jedzenie
Przy sanktuarium i w okolicznych wsiach są pensjonaty, kwatery agroturystyczne i gospodarstwa nad jeziorami. Większy wybór noclegów i jedzenia jest w Reszlu, Kętrzynie i Mrągowie. Latem warto rezerwować wcześniej, bo okolica jest popularna wśród wypoczywających na Mazurach.
Rady od pielgrzymów
- Zaplanuj przyjazd tak, by zdążyć na prezentację organową; to kilka minut, które zostają w pamięci na długo.
- Po prezentacji usiądź na chwilę w ciszy przed obrazem, gdy grupy turystów już wyjdą.
- Obejdź krużganki powoli i spójrz w górę; malowidła na sklepieniach łatwo przeoczyć w pośpiechu.
- W wakacyjne weekendy jest tłoczno, więc wcześniejsza godzina lub dzień powszedni dają więcej spokoju.
- Wieczorny koncert w piątek to dobry powód, by zostać w okolicy na noc.
Pieszo i szlakiem
Między Reszlem a Świętą Lipką biegnie dawna droga pielgrzymia z kapliczkami kalwaryjskimi i starymi lipami. To kilka kilometrów marszu, które pozwalają dojść do sanktuarium tak, jak robiły to pokolenia pielgrzymów z Warmii. Okolica jezior Wyrbel i Dejnowa sprzyja też krótkim spacerom po wizycie.
Najczęstsze pytania
O której są koncerty organowe w Świętej Lipce?
W sezonie letnim prezentacje organowe odbywają się kilka razy dziennie, a w piątkowe wieczory lipca i sierpnia trwa festiwal Świętolipskie Wieczory Muzyczne. Dokładne godziny publikuje sanktuarium, bo zmieniają się co roku.
Co jest wyjątkowego w organach Świętej Lipki?
To barokowy instrument z lat 1719-1721 z ruchomymi figurami, które poruszają się w czasie gry. Organy wraz z ołtarzem przeszły niedawno gruntowną konserwację.
Kto opiekuje się sanktuarium?
Jezuici, którzy przejęli je w XVII wieku. Po przerwie w czasach pruskich wrócili w 1932 roku i prowadzą sanktuarium do dziś.
Skąd nazwa Święta Lipka?
Według legendy figurka Maryi wyrzeźbiona przez więźnia z Kętrzyna została zawieszona na lipie przy drodze, a przy drzewie zaczęły się dziać cuda. Wokół niego zbudowano pierwszą kaplicę.
Ile czasu zarezerwować na wizytę?
Na modlitwę, prezentację organową i obejście krużganków wystarczą zwykle dwie godziny. Z przejściem drogi pielgrzymiej z Reszla potrzeba większej części dnia.
