Pielgrzymka do Asyżu: św. Franciszek, św. Klara i La Verna

Pielgrzymka do Asyżu to dla wielu katolików spotkanie z najprostszą i zarazem najbardziej wymagającą formą Ewangelii. W niewielkim umbryjskim mieście na zboczu góry Subasio urodzili się, żyli i modlili św. Franciszek i św. Klara. Tu powstały wspólnoty, które do dziś inspirują ludzi na całym świecie. W tym przewodniku opisujemy najważniejsze miejsca: Bazylikę św. Franciszka z dolnym i górnym kościołem, Porcjunkulę w Santa Maria degli Angeli, uliczki starego miasta, a także La Vernę, którą warto dołączyć do trasy. Na końcu znajdziesz praktyczne wskazówki dotyczące planowania wyjazdu.

Asyż nie jest miejscem, które trzeba "zaliczyć" w pośpiechu. Najwięcej daje tym, którzy zwolnią, usiądą na chwilę w ciszy i pozwolą, by kamienie, freski i krajobraz opowiedziały historię ubogiego brata z Umbrii. Kartę miejsca z mapą znajdziesz w katalogu Bratnio pod hasłem Bazylika św. Franciszka w Asyżu.

Św. Franciszek z Asyżu: kim był i dlaczego pielgrzymi tu wracają

Franciszek urodził się w Asyżu na przełomie 1181 i 1182 roku w rodzinie zamożnego kupca sukienniczego Pietra di Bernardone. Młodość spędził beztrosko, marzył o rycerskiej sławie, brał udział w wojnie z Perugią i trafił do niewoli. Po powrocie przeżył głębokie nawrócenie. Spotkanie z trędowatym, modlitwa przed krzyżem w zrujnowanym kościółku San Damiano i słowa "Franciszku, idź, odbuduj mój dom" zmieniły kierunek jego życia.

Publicznie wyrzekł się majątku ojca przed biskupem Asyżu i zaczął żyć w radykalnym ubóstwie. Szybko dołączyli do niego pierwsi bracia, a w 1209 roku papież Innocenty III ustnie zatwierdził ich sposób życia. Tak narodził się Zakon Braci Mniejszych. Franciszek zmarł wieczorem 3 października 1226 roku przy Porcjunkuli, a już w 1228 roku papież Grzegorz IX ogłosił go świętym. W 2026 roku Kościół obchodzi 800. rocznicę jego śmierci, co dla wielu pielgrzymów jest dodatkowym powodem, by właśnie teraz wyruszyć do Asyżu.

Pielgrzymi przyjeżdżają tu, bo Franciszek pozostaje bliski: jego miłość do Chrystusa ubogiego i ukrzyżowanego, braterstwo z każdym człowiekiem, pokój i szacunek dla stworzenia są zrozumiałe bez długich wyjaśnień. Jego "Pieśń słoneczna", zwana też Pieśnią stworzeń, to jeden z najstarszych utworów literatury włoskiej i modlitwa, którą można odmówić w każdym miejscu tej pielgrzymki.

Św. Klara i franciszkańskie korzenie Asyżu

Pielgrzymka do Asyżu nie byłaby pełna bez św. Klary. Pochodziła z szlacheckiej rodziny Offreduccio. W nocy z Niedzieli Palmowej 1212 roku opuściła dom rodzinny i przy Porcjunkuli złożyła swoje życie w ręce Boga, przyjmując od Franciszka tonsurę. Wkrótce zamieszkała przy kościele San Damiano, gdzie przez ponad czterdzieści lat prowadziła wspólnotę ubogich sióstr, dziś znanych jako klaryski.

Klara była pierwszą kobietą, która napisała regułę zakonną zatwierdzoną przez papieża. Zmarła w 1253 roku, a kanonizowano ją już w 1255 roku. Jej ciało spoczywa w Bazylice św. Klary, wzniesionej niedaleko dawnego kościoła San Giorgio. W tej świątyni przechowywany jest także krzyż z San Damiano, przed którym modlił się Franciszek. Dla wielu pielgrzymów chwila przed tym krucyfiksem jest najbardziej osobistym momentem całego wyjazdu.

Warto pamiętać, że Asyż to miasto dwóch świętych, którzy wzajemnie się uzupełniali. Franciszek wędrował i głosił, Klara trwała w modlitwie i kontemplacji. Dobrze zaplanowana pielgrzymka łączy oba te wymiary: drogę i ciszę.

Bazylika św. Franciszka w Asyżu: dolny i górny kościół

Budowę bazyliki rozpoczęto w 1228 roku, zaraz po kanonizacji Franciszka. Świątynia stoi na zachodnim krańcu miasta, na wzgórzu dawniej nazywanym "Piekielnym", które od tamtej pory nazywa się Rajskim Wzgórzem. Kompleks tworzą dwa kościoły położone jeden nad drugim oraz Sacro Convento, czyli klasztor braci. Wraz z innymi miejscami franciszkańskimi Asyż jest wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Dolna bazylika i grób św. Franciszka

Dolny kościół jest niższy, ciemniejszy i bardziej skupiony. Ściany pokrywają freski mistrzów XIII i XIV wieku, między innymi Cimabuego, Simone Martiniego i Pietra Lorenzettiego. Pod dolną bazyliką znajduje się krypta z grobem św. Franciszka. Jego szczątki odnaleziono ponownie dopiero w XIX wieku, ponieważ bracia przez stulecia ukrywali dokładne miejsce pochówku. Przy grobie modlą się ludzie z całego świata, często w zupełnej ciszy. To dobry moment na osobistą modlitwę, zawierzenie bliskich lub po prostu chwilę wdzięczności.

Górna bazylika i cykl fresków o życiu Franciszka

Górny kościół jest jasny, wysoki i gotycki. Na jego ścianach znajduje się słynny cykl 28 scen z życia Franciszka, tradycyjnie przypisywany Giottowi i jego warsztatowi (historycy sztuki do dziś dyskutują o autorstwie). Sceny pokazują między innymi wyrzeczenie się majątku, sen Innocentego III, kazanie do ptaków i otrzymanie stygmatów. Warto przejść je powoli, jak swoistą katechezę obrazkową. Podczas trzęsienia ziemi w 1997 roku sklepienie górnej bazyliki zostało poważnie uszkodzone, a część fresków runęła. Odbudowa i konserwacja trwały wiele lat.

W obu kościołach obowiązują zasady ciszy i skromnego stroju, a w trakcie liturgii zwiedzanie jest ograniczone. Aktualne godziny Mszy św., zasady dotyczące fotografowania i informacje o grupach znajdziesz na oficjalnej stronie Bazyliki i Sacro Convento w Asyżu.

Porcjunkula w Santa Maria degli Angeli: kolebka zakonu

U stóp wzgórza, w dolinie, stoi monumentalna Bazylika Matki Bożej Anielskiej z Porcjunkulą. Wzniesiono ją między XVI a XVII wiekiem, a w jej wnętrzu, dokładnie pod kopułą, stoi maleńka kapliczka Porcjunkula. To właśnie ten kościółek Franciszek odnowił własnymi rękami i uczynił centrum życia pierwszej wspólnoty braci. Tu Klara rozpoczęła życie zakonne i tu Franciszek chciał umrzeć.

Obok Porcjunkuli znajduje się Kaplica Tranzytu, upamiętniająca miejsce śmierci świętego. W pobliżu jest także ogród różany, związany z tradycją o różach bez kolców, oraz niewielkie miejsca pamięci o pierwszych braciach. Kontrast między ogromną bazyliką a skromną kaplicą sam w sobie jest lekcją franciszkańskiej duchowości: to, co najważniejsze, bywa najmniejsze.

Z Porcjunkulą związany jest także tzw. Odpust Porcjunkuli, nazywany po włosku Perdono di Assisi. Tradycja wiąże go z prośbą Franciszka o przebaczenie dla wszystkich, którzy nawiedzą ten kościółek. Obchodzony jest szczególnie 1 i 2 sierpnia, a warunki uzyskania odpustu są takie jak przy innych odpustach zupełnych. Jeśli planujesz przyjazd w tym terminie, spodziewaj się dużej liczby pielgrzymów i zarezerwuj nocleg z dużym wyprzedzeniem.

Asyż pieszo: San Damiano, Bazylika św. Klary, San Rufino i Carceri

Stare miasto najlepiej poznawać pieszo, w wygodnych butach, bo uliczki są strome i wyłożone kamieniem. Oto miejsca, które warto włączyć do trasy:

• San Damiano - mały kościół poniżej murów miasta, w którym Franciszek usłyszał wezwanie do odbudowy Kościoła, a Klara spędziła większość życia. Tu powstała Pieśń słoneczna. Prowadzi do niego spokojna ścieżka wśród oliwek.
• Bazylika św. Klary - grób świętej i krzyż z San Damiano.
• Katedra San Rufino - świątynia, w której według tradycji ochrzczono Franciszka i Klarę.
• Chiesa Nuova - kościół zbudowany w miejscu, które tradycja wiąże z domem rodzinnym Franciszka.
• Sanktuarium Ogołocenia przy kościele Santa Maria Maggiore - miejsce, gdzie Franciszek wyrzekł się majątku. Spoczywa tu także św. Carlo Acutis, młody święty kanonizowany w 2025 roku, którego grób przyciąga wiele młodych osób.
• Eremo delle Carceri - pustelnia w lasach na zboczach Subasio, do której Franciszek i bracia udawali się na modlitwę. Droga jest dość stroma, więc warto zaplanować na nią osobne pół dnia.
• Rivotorto - miejsce związane z pierwszym schronieniem braci w dolinie.

Nie musisz zobaczyć wszystkiego. Lepiej wybrać trzy lub cztery miejsca i przeżyć je spokojnie niż biegać od kościoła do kościoła. Dobrym pomysłem jest zakończenie dnia na placu przed górną bazyliką, kiedy zachodzące słońce oświetla dolinę Umbrii.

La Verna: przedłużenie pielgrzymki do Asyżu o miejsce stygmatów

Jeśli masz więcej czasu, dołącz do trasy sanktuarium La Verna w Toskanii, w regionie Casentino. Góra została podarowana Franciszkowi w 1213 roku przez hrabiego Orlanda z Chiusi jako miejsce modlitwy i odosobnienia. Tu, we wrześniu 1224 roku, w czasie postu ku czci św. Michała Archanioła, Franciszek otrzymał stygmaty, czyli rany Chrystusa na swoim ciele.

Sanktuarium tworzy zespół kościołów, kaplic i korytarzy na skalistej górze otoczonej lasem. Najważniejsza jest Kaplica Stygmatów, zbudowana w miejscu tego wydarzenia. Codziennie bracia prowadzą procesję do tej kaplicy, co jest pięknym momentem dla pielgrzymów. Las, skały i chłód gór tworzą zupełnie inną atmosferę niż słoneczny Asyż.

La Verna leży w innym regionie niż Asyż, więc dojazd wymaga zaplanowania. Dla piechurów istnieje Via di Francesco, szlak łączący La Vernę z Asyżem, a dalej z Rzymem. Przejście całości to wyzwanie na wiele dni, ale nawet kilka etapów pozwala poczuć, jak wędrował Franciszek.

Jak zaplanować pielgrzymkę do Asyżu: dojazd, nocleg i pora roku

Planowanie warto zacząć od kilku prostych decyzji: czy jedziesz z grupą parafialną, z biurem pielgrzymkowym, czy samodzielnie, oraz ile masz dni. Kilka ogólnych wskazówek:

1. Dojazd. Asyż leży w Umbrii, w środkowych Włoszech. Najbliższe lotnisko to Perugia, a dworzec kolejowy Asyżu znajduje się w dolinie, w Santa Maria degli Angeli. Na stare miasto można dojechać autobusem lub wejść pieszo. Wiele osób dolatuje do Rzymu i dalej jedzie pociągiem. Aktualne połączenia sprawdź przed wyjazdem u przewoźników.
2. Nocleg. Do wyboru są hotele, pensjonaty i domy pielgrzyma prowadzone przez wspólnoty zakonne. Nocleg w starym mieście daje możliwość wczesnego wejścia do bazyliki i wieczornej ciszy. Nocleg w dolinie ułatwia dojazd koleją.
3. Pora roku. Wiosna i wczesna jesień są zwykle najprzyjemniejsze do chodzenia. Latem bywa bardzo gorąco, a w okolicach 1 i 2 sierpnia oraz 4 października, czyli uroczystości św. Franciszka, miasto jest pełne pielgrzymów.
4. Strój i zachowanie. W kościołach obowiązuje skromny strój: zakryte ramiona i kolana. Zachowaj ciszę, szczególnie przy grobach świętych.
5. Kondycja. Asyż jest położony na zboczu, a odległości między kościołami pokonuje się pod górę i w dół. Osoby z ograniczoną mobilnością powinny wcześniej sprawdzić dostępność wybranych miejsc.

Jeśli wybierasz się pierwszy raz w dłuższą drogę, przyda się nasza lista rzeczy na pielgrzymkę pieszą, zwłaszcza jeśli planujesz przejść fragment Via di Francesco.

Ile dni na Asyż i jak połączyć go z innymi sanktuariami Włoch

Na samo miasto wystarczą dwa pełne dni: jeden na Bazylikę św. Franciszka, Bazylikę św. Klary i stare miasto, drugi na Porcjunkulę, San Damiano i Carceri. Trzeci dzień pozwala na spokojniejsze tempo, adorację, spowiedź i odpoczynek. Z La Verną warto zaplanować co najmniej cztery dni.

Asyż świetnie łączy się z innymi miejscami w środkowych Włoszech. Niedaleko, również w Umbrii, leży sanktuarium św. Rity w Cascii. Na wschodzie, nad Adriatykiem, czeka Święty Dom w Loreto. Wiele grup łączy Asyż z Rzymem i odwiedza Bazylikę św. Piotra, o czym piszemy w przewodniku pielgrzymka do Rzymu na 3-5 dni. Więcej pomysłów na trasę znajdziesz w artykule o sanktuariach we Włoszech poza Rzymem.

Jeśli planujesz dłuższą podróż po Italii, możesz przedłużyć ją na południe i odwiedzić Gargano. Opisujemy to w przewodniku San Giovanni Rotondo: śladami Ojca Pio. Wszystkie te miejsca zobaczysz razem na mapie miejsc pielgrzymkowych w Europie.

Pielgrzymka do Asyżu z Bratnio: grupa, towarzysz i wspólna relacja

Bratnio pomaga przygotować się do wyjazdu i przeżyć go razem z innymi. W planerze własnej pielgrzymki dodasz etapy, na przykład Asyż, La Vernę i Rzym, a po powrocie opowiesz o drodze w relacji ze zdjęciami, którą udostępnisz rodzinie lub znajomym. Jeśli szukasz zorganizowanego wyjazdu, przejrzyj wyjazdy pielgrzymkowe oraz wydarzenia w kalendarzu.

Na miejscu przyda się funkcja Znajdź towarzysza drogi. Twoja widoczność jest domyślnie wyłączona. Możesz ją włączyć na 1, 2 lub 4 godziny, a inni widzą tylko przybliżoną strefę, nie dokładną lokalizację. Rozmowa zaczyna się dopiero po przyjęciu zaproszenia, a blokowanie i zgłaszanie są bezpłatne. Jak robić to rozważnie, opisujemy w artykule jak bezpiecznie znaleźć towarzysza pielgrzymki.

Najczęściej zadawane pytania

Ile dni potrzeba na pielgrzymkę do Asyżu?

Na najważniejsze miejsca wystarczą dwa pełne dni. Trzeci dzień daje czas na spokojną modlitwę, spowiedź i wejście do Eremo delle Carceri. Jeśli chcesz odwiedzić La Vernę, zaplanuj co najmniej cztery dni na miejscu.

Gdzie jest grób św. Franciszka?

Grób św. Franciszka znajduje się w krypcie pod dolną Bazyliką św. Franciszka w Asyżu. Wejście prowadzi z dolnego kościoła. Przy grobie obowiązuje cisza i skupienie.

Czym jest Porcjunkula?

To niewielki kościółek, który Franciszek odnowił i uczynił centrum pierwszej wspólnoty braci. Dziś stoi wewnątrz Bazyliki Matki Bożej Anielskiej w Santa Maria degli Angeli, w dolinie u stóp Asyżu. Obok jest Kaplica Tranzytu, gdzie zmarł Franciszek.

Kiedy można uzyskać Odpust Porcjunkuli?

Odpust Porcjunkuli jest związany przede wszystkim z 1 i 2 sierpnia. Obowiązują zwykłe warunki odpustu zupełnego: stan łaski uświęcającej, Komunia św., modlitwa w intencjach Ojca Świętego i wolność od przywiązania do grzechu. Szczegóły warto sprawdzić w swojej parafii lub u franciszkanów.

Czy warto jechać z Asyżu do La Verny?

Tak, jeśli masz dodatkowy dzień. La Verna to miejsce stygmatów św. Franciszka i zupełnie inna, górska, leśna atmosfera. Leży w Toskanii, więc dojazd trzeba zaplanować wcześniej.

Jak się ubrać do Bazyliki św. Franciszka?

Obowiązuje skromny strój: zakryte ramiona i kolana. W kościołach zachowuje się ciszę, a w czasie liturgii zwiedzanie jest ograniczone. Aktualne zasady, w tym dotyczące fotografowania, podaje oficjalna strona bazyliki.

Czy w Asyżu jest grób Carla Acutisa?

Tak. Św. Carlo Acutis spoczywa w Sanktuarium Ogołocenia przy kościele Santa Maria Maggiore w Asyżu. Jego grób odwiedza wiele osób, szczególnie młodzież.

Pielgrzymka do Asyżu może być początkiem nowej drogi, nie tylko wycieczką. Jeśli chcesz ją dobrze przygotować i przeżyć razem z innymi, załóż bezpłatne konto w Bratnio. Zapisz Bazylikę św. Franciszka, Porcjunkulę i La Vernę na liście swoich miejsc, zaplanuj etapy podróży, wybierz w śpiewniku pieśni na drogę, a po powrocie podziel się relacją ze zdjęciami i oceń odwiedzone miejsca, aby pomóc kolejnym pielgrzymom.